Gaztelaniaz ez jakiteagatik kanporatua

XVII. mendearekin batera hasi zen araua zehazten: Batzar Nagusietan parte hartzeko, gaztelaniaz hitz egiten eta idazten jakin behar zen. Arabakoetan, Bizkaiakoetan, Gipuzkoakoetan. Ia agiri guztiak, horregatik, gaztelaniaz eginak daude, nahiz eta egoera soziolinguistikoa oso bestelakoa izan. Esaterako, XVI. mendean arabar gehienak euskaldunak ziren, testigantza ugari dago. Giovanni Battista Benturino bidaiaria italiarra, esaterako, 1572an izan zen Gasteizen, “eta hiri horretan bizkaiera edo bascongado, haiek dioten bezala” mintzatzen dela esan zuen. Bada, 1682an, Artziniegako ordezkariari Arabako Batzar Nagusietan parte hartzea debekatu zioten, hain zuzen ere gaztelaniaz ez zekielako. Bizkaian ere antzera gertatu zen, eta hainbat batzarkideri isuna paratu zieten Gernikako haritzaren azpian euskaldun huts agertu izanagatik. Neurriak ezohikoak izan ziren. Arabako Batzarretan, 1794an, interpretari lanak ordaintzen ziren oraindik.

[Alberto Barandiaran, NORA aldizkarian argitaratua.]